धातुः शूर्

गीतायाः प्रथमे अध्याये चतुर्थे श्लोके अस्ति वाक्यांशः “अत्र शूरा महेष्वासाः ”-इति | अत्र “शूराः”-शब्दमनुसृत्य अभ्यासः |

(अ) आपटे-महाभागस्य शब्दकोशे शूर-शब्दस्य व्युत्पत्तिः “शूर्-अच्” इति | तत्रैव अस्ति

धातुः शूर् 10 उ. (शूरयति-ते)

1. To act the hero, be powerful

2. To make vigorous exertions

There is also a postscript “See शुर् also”.

धातुः शु (शू) र् 4 A (शूर्यते)

  1. To hurt, kill

  2. To make firm or steady

  3. To stop

  4. To be firm or fixed

  5. To be senseless, faint

(आ) धातुपाठसूच्याम्

शूर (शूर्)| चु० सेट् आ० | शूर- [विक्रान्तौ]१०. ४४४ ||
शूर् | दि० सेट् आ० | शूरी हिंसास्तम्भनयोः (हिंसस्तम्भयोः)४. ५२ ||

(इ) बृहद्धातुरूपावल्याम्

1. तत्र धातुकोशे –

1. शूर = विक्रान्तौ | 10 | सक. | सेट् | आ. | अदन्तः | आगर्वीयश्च | शूरयते |

2. शूरी (शूर्) = हिंसास्तंभनयोः | 4 | सक. | सेट् | आ. | शूर्यते | 5 (लिटि) शुशूरे | 9 (लुङ्-लकारे) अशूरिष्ट इत्येव |

2. धातुरूपावल्याम् – अयं धातुः न विवृतः |

(ई) लकारेषु रूपाणि – Inflections from http://sanskrit.uohyd.ernet.in/scl/skt_gen/generators.html

No details of words found.

कृदव्ययानि

तुमुन्

शूरयितुम्

णमुल्

शूरं

क्त्वा

शूरयित्त्वा / शूरयित्वा

 

कृदन्तप्रातिपदिकानि

कृत् प्रत्ययः

पुंलिङ्गम् / नपुंसकलिङ्गम्

स्त्रीलिङ्गम्

तृच्

शूरयितृ

शूरयित्री

तव्यत्

शूरयितव्य

शूरयितव्या

शतृ

शूरयत्

शूरयन्ती

ण्वुल्

शूरक

शूरिका

यत्

शूर्य

शूर्या

क्त

शूरित

शूरिता

क्तवतु

शूरितवत्

शूरितवती

अनीयर्

शूरणीय

शूरणीया

 

उ) शूर्-धातुतः शब्दाः

  1. शूर –

    1. adjective meaning brave, heroic, valiant, mighty

    2. शूरः masculine noun meaning

      1. a hero, a warrior, a valiant person.

      2. name of a Yadav, grandfather of Krishna

    3. As seen in the व्युत्पत्ति, it seems that the suffix अच् when affixed to a धातु such as शूर् makes an adjective शूर meaning person capable of the action, which is implicit in the धातु. This logic of affixing suffix अच् is also seen in वीर derived from वीर (वीर्)| चु० सेट् आ० | वीर विक्रान्तौ १०. ४४५

-o-O-o-