धातुः युध्

In धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेताः युयुत्सवः grammar of the word युयुत्सवः is –

युयुत्सवः – “युयुत्सु” इति विशेषणम् | अत्र पुंल्लिङ्गि | तस्य प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् च |

The word युयुत्सु is detailed in आपटे-महाभागस्य शब्दकोशे as –

युयुत्सु adjective = wishing to fight, hostile, bellicose धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेताः युयुत्सवः

युयुत्सुः masculine noun = a combatant

Alongside is also detailed the word युयुत्सा = Desire of fighting, hostile intention

Coming to धातुः युध्

(अ) धातुपाठसूच्याम्

युध् | दि० अनिट् आ० | युध सम्प्रहारे ४. ६९

(आ) आपटे-महाभागस्य शब्दकोशे

धातुः युध् the detail is –

युध् 4A (युध्यते, युद्ध) –

1. To fight, struggle, contend with, wage war.

2. To conquer or overcome in fight

Causative (णिचि) प्रयोजके (योधयति-ते)

1. To cause to fight

2. To oppose or encounter in fight with (रघुवंशे 12.50)

3. To vanquish, conquer

Desiderative – इच्छार्थके (युयुत्सते) = To wish to fight

With prefixes

नियुध् = To wrestle, box

प्रतियुध् = to encounter in fight, oppose

See युयुत्सते given above.

(इ) लकारेषु – Inflections from http://sanskrit.uohyd.ernet.in/scl/skt_gen/generators.html

लट्

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

युध्यते

युध्येते

युध्यन्ते

मध्यमपुरुषः

युध्यसे

युध्येथे

युध्यध्वे

उत्तमपुरुषः

युध्ये

युध्यावहे

युध्यामहे

लिट्

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

युयुधे

युयुधाते

युयुधिरे

मध्यमपुरुषः

युयुधिषे

युयुधाथे

युयुधिध्वे

उत्तमपुरुषः

युयुधे

युयुधिवहे

युयुधिमहे

लुट्

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

योद्धा

योद्धारौ

योद्धारः

मध्यमपुरुषः

योद्धासे

योद्धासाथे

योद्धाध्वे

उत्तमपुरुषः

योद्धाहे

योद्धास्वहे

योद्धास्महे

लृट्

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

योत्स्यते

योत्स्येते

योत्स्यन्ते

मध्यमपुरुषः

योत्स्यसे

योत्स्येथे

योत्स्यध्वे

उत्तमपुरुषः

योत्स्ये

योत्स्यावहे

योत्स्यामहे

लोट्

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

युध्यताम्

युध्येताम्

युध्यन्ताम्

मध्यमपुरुषः

युध्यस्व

युध्येथाम्

युध्यध्वम्

उत्तमपुरुषः

युध्यै

युध्यावहै

युध्यामहै

लङ्

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

अयुध्यत

अयुध्येताम्

अयुध्यन्त

मध्यमपुरुषः

अयुध्यथाः

अयुध्येथाम्

अयुध्यध्वम्

उत्तमपुरुषः

अयुध्ये

अयुध्यावहि

अयुध्यामहि

विधिलिङ्

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

युध्येत

युध्येयाताम्

युध्येरन्

मध्यमपुरुषः

युध्येथाः

युध्येयाथाम्

युध्येध्वम्

उत्तमपुरुषः

युध्येय

युध्येवहि

युध्येमहि

आशीर्लिङ्

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

युत्सीष्ट

युत्सीयास्ताम्

युत्सीरन्

मध्यमपुरुषः

युत्सीष्ठाः

युत्सीयास्थाम्

युत्सीध्वम्

उत्तमपुरुषः

युत्सीय

युत्सीवहि

युत्सीमहि

लुङ्

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

अयुद्ध

अयुत्साताम्

अयुत्सत

मध्यमपुरुषः

अयुद्धाः

अयुत्साथाम्

अयुद्ध्वम्/अयुद्द्ध्वम्

उत्तमपुरुषः

अयुत्सि

अयुत्स्वहि

अयुत्स्महि

लृङ्

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

अयोत्स्यत

अयोत्स्येताम्

अयोत्स्यन्त

मध्यमपुरुषः

अयोत्स्यथाः

अयोत्स्येथाम्

अयोत्स्यध्वम्

उत्तमपुरुषः

अयोत्स्ये

अयोत्स्यावहि

अयोत्स्यामहि

युध्-धातोः कृदन्तानि

कृदव्ययानि

तुमुन्

योद्धुम्

णमुल्

योधं

क्त्वा

योधित्वा/योधित्त्वा

कृदन्तप्रातिपदिकानि

अनुक्रमाङ्कः

कृत्-प्रत्ययः

पुंलिङ्गम् / नपुंसकलिङ्गम्

स्त्रीलिङ्गम्

1

तृच्

योद्धृ

योद्ध्री

2

तव्यत्

योद्धव्य

योद्धव्या

3

यक्

युध्यमान

युध्यमाना

4

शानच्

युध्यमान

युध्यमाना

5

ण्वुल्

योधक

योधिका

6

ण्यत्

योध्य

योध्या

7

क्त

युद्ध

युद्धा

8

क्तवतु

युद्धवत्

युद्धवती

9

अनीयर्

योधनीय

योधनीया

(ई) बृहद्धातुरूपावल्याम्

Since good number of inflections are already compiled above, it would be good to compile here only those inflections, which are not covered.

*

Forms of धातुः युध् are similar to those of धातुः बुध्

*

(उ) युध्-धातुतः अन्ये शब्दाः

(1) युध् इति स्त्रीलिङ्गि नाम = War, battle, fight, contest सदसि वाक्पटुता युधि विक्रमः (भर्तृहरिः 2-63) Also अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि (गीता 1-4)

(2) युध् इति पुंल्लिङ्गि नाम = A hero, soldier

(3) शब्दौ युद्ध-युद्धम्

  • युद्ध इति कर्मणि-भूतकालवाचकं क्त-कृदन्तं

    1. Fought, encountered

    2. conquered, subdued

  • युद्धं [युध् भावादी क्त]

    1. War, battle, fight, engagement, contest, struggle, combat वत्स केयं वार्ता युद्धं युद्धमिति (उत्तररामचरिते 6)

    2. (In Astronomy) The opposition or conflict of planets

(4) युधाजित् इति पुंल्लिङ्गि नाम = Name of a king of Kekayas and maternal uncle of भरत

(5) युधानः इति पुंल्लिङ्गि नाम = (1) A warrior, a man of the warrior caste (2) An enemy

(6) युयुधानः इति पुंल्लिङ्गि नाम = (1) Name of इन्द्र (2) क्षत्रिय, warrior (3) Name of सात्यकी See युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः (गीता 1-4)

(7) दुर्योधनः See दुर्योधनस्तदा .. (गीता 1-2)

  1. दुष्करं योधनं यस्य वा येन सह = One, with who is difficult to fight against

  2. योधनं [युध्-भावे-ल्युट्] abstract noun from युध्

    1. ल्युट् = कृत्-प्रत्ययः “अन” obtaining a noun from a verbal, connoting the activity implicit in the verb.

    2. योधनं = act of war, battle, contest

    3. योधनः = a warrior, combatant

(8) युधिष्ठिरः See अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः (गीता 1-16)

  1. सामासिकं विशेषणम् | अत्र पुंल्लिङ्गि Firm in battle

  2. Name of eldest Pandava prince, also called as धर्म धर्मराज अजातशत्रु

  3. He was begotten on Kunti by God Yama.

-o-O-o-